Σημαντικός δείκτης της ποιότητας του ανθρώπινου πολιτισμού είναι η αναγνώριση του δικαιώματος στη ζωή των άλλων οργανισμών. Ο σεβασμός του ανθρώπου προς τα ζώα συνεπάγεται και σεβασμό προς το ίδιο το ανθρώπινο γένος. Δυστυχώς, στο πέρασμα των αιώνων, έχει παγιωθεί η αντίληψη ότι τα ζώα αποτελούν ιδιοκτησία του ανθρώπου, με τον τελευταίο να εκτονώνεται βίαια πάνω σε αυτά, μετατρέποντάς τα σε «ζωντανές μηχανές». Η κακοποίηση που υφίστανται σήμερα τα ζώα, προσλαμβάνει καθημερινά πολλαπλές εκφάνσεις.
Παγκοσμίως, περίπου 150.000.000 με 180.000.000 ζώα γίνονται κάθε χρόνο «μοντέλα» έρευνας και ανάλυσης ασθενειών κάθε είδους, καθώς πάνω τους δοκιμάζονται χημικές ουσίες, φάρμακα, τρόφιμα και καλλυντικά: ζώα διαμελίζονται και τυφλώνονται για χάρη του ανθρώπινου είδους, ενώ υπόκεινται σε τοξικολογικές δοκιμές, με αναπόφευκτο τέλος το θάνατό τους. Τα ζώα δεν έχουν δώσει τη συναίνεσή τους στην κατάσταση, την οποία υφίστανται. Κατά προσέγγιση 13 εκατομμύρια ζώα βασανίζονται και θανατώνονται ετησίως σε εργαστήρια στην Ευρώπη και πάνω από 25 εκατομμύρια σπονδυλωτά ζώα χρησιμοποιούνται στις ΗΠΑ σε πειράματα, μεταξύ των οποίων συγκαταλέγονται σκύλοι, γάτες, κουνέλια, ποντίκια, πουλιά και άλλα έμβια όντα. Στην Ελλάδα, τα ζώα χρησιμοποιούνται εδώ και δεκαετίες ως πειραματόζωα κυρίως για ερευνητικούς σκοπούς, δεδομένου ότι η χημική βιομηχανία και η βιομηχανία καλλυντικών είναι σχεδόν αποκλειστικά μεταπρατικές.
Ασφαλώς και πέραν κάθε αμφιβολίας, η εκμετάλλευση ζώων για πειραματικούς σκοπούς έχει συμβάλει στην παραγωγή ασφαλών τροφίμων ζωικής προέλευσης για τον άνθρωπο και τη βελτίωση των συνθηκών διατροφής του. Επίσης, διαχρονικά οι θεραπείες για την πνευμονία, τη γονόρροια, τη βλεννόρροια, την οστρακιά, τη σύφιλη και άλλες ασθένειες οφείλονται στον αφόρητο πόνο πάμπολλων ζώων χωρίς όνομα. Ωστόσο, είναι ανήθικο να καταδικάζουμε εκατομμύρια συναισθανόμενα και νοήμονα ζώα να διαβιούν εγκλωβισμένα σε κλουβιά τρόμου, σε συνθήκες πόνου, μοναξιάς και στρες.
Παγκοσμίως, αν και οι δοκιμές σε ζώα φαρμακευτικών και ορισμένων χημικών ουσιών απαιτούνται από το νόμο, οι αντιρρήσεις κατά της χρήσης ζώων, σε δοκιμές καλλυντικών εξακολουθούν να ισχύουν, όταν εφαρμόζονται σε χημικές και φαρμακευτικές βιομηχανίες. Οι βιομηχανίες αυτές που ελέγχονται και ρυθμίζονται από τον Οργανισμό Τροφίμων και Φαρμάκων των Η.Π.Α. και την Υπηρεσία Προστασίας του Περιβάλλοντος, αντίστοιχα έχουν και την ευθύνη, που σκοτώνουν τα ζώα για να φέρουν τα προϊόντα τους στην αγορά, να πείσουν τους ρυθμιστικούς αυτούς οργανισμούς, ότι υπάρχει καλύτερος τρόπος για τον προσδιορισμό της ασφάλειας των προϊόντων τους. Επιπλέον, η Υπηρεσία Τροφίμων και Φαρμάκων επισημαίνει ότι 92 στα 100 φάρμακα που «περνούν» τις δοκιμές σε ζώα, αποτυγχάνουν στους ανθρώπους.
Τέλος, τα πειράματα σε ζώα παρατείνουν την ταλαιπωρία των ανθρώπων που περιμένουν αποτελεσματικές θεραπείες από τους «παραπλανημένους» πειραματιστές. Έτσι, σπαταλούν πολύτιμο χρήμα, χρόνο και πόρους που θα μπορούσαν να έχουν δαπανηθεί σε συμβατή με τον ανθρώπινο οργανισμό. Η χρήση ζώων ως υποκείμενα της έρευνας είναι, επίσης, ακριβή, επειδή τα ζώα χρειάζονται, εκτός από το κόστος των πειραματικών ουσιών, τροφή, περίθαλψη και θεραπεία. Τα μακροχρόνια ή πολλαπλών φάσεων πειράματα αυξάνουν επιπλέον το κόστος, που εμείς πληρώνουμε και είναι αναπληρώσιμο. Το κόστος, αντίθετα, που πληρώνουν τα ζώα είναι η ίδια τους η ζωή. Και δεν μπορεί να αντικατασταθεί.
Επαληθεύεται λοιπόν ότι τα ζώα υπάρχουν για να εξυπηρετούν συγκεκριμένους ανθρώπινους σκοπούς. Αν τέτοιες πρακτικές είναι αναγκαίες, πρέπει να είμαστε τουλάχιστον βέβαιοι ότι -σε κάθε στάδιο πειράματος- τηρείται ο απαραίτητος κώδικας δεοντολογίας και ηθικής και ότι ο πόνος που προκαλείται στα ζώα είναι ανύπαρκτος. Τα παραπάνω ισχύουν, αντίστοιχα, και στην περίπτωση των ζώων εκτροφής, όπου καθίσταται επιτακτική ανάγκη να διασφαλιστεί η ευημερία τους και ο μετέπειτα ανώδυνος θάνατός τους.
Ζητούμενο είναι να κατανοήσει ο απλός πολίτης ότι τα ζώα δεν είναι «εργαλεία». Έχουν αισθήματα, διαθέτουν αυτοεπίγνωση και διαίσθηση. Όπως δεν νοείται να βρίσκονται οι άνθρωποι σε διαρκή πόλεμο με τις υπόλοιπες μορφές ζωής. Ήρθε ο καιρός να εμπλουτίσουμε το φτωχό ‘‘ανθρώπινο’’ ηθικό μας κόσμο. Να καταφέρουμε, εμείς οι άνθρωποι, να διδαχτούμε αισθήματα που έχουμε απωλέσει. Επαφίεται επομένως σε κάθε έναν από εμάς να μπορεί να συνειδητοποιήσει την αλήθεια και να ευαισθητοποιηθεί πάνω σε ζητήματα που αφορούν την ανθρώπινη ηθική, εφόσον ο τρόπος που φερόμαστε στα άλλα όντα, καθρεφτίζει την αντιμετώπιση που επιφυλάσσουμε για το δικό μας είδος.
Βασιλική Μελέτη
