Πρωτοδικείο Αθήνας

Δρ. Κοινωνικής Πολιτικής

Τομέας Ισότητας ΠΑΣΟΚ

Δημοτική Επιτροπή Ισότητας Νέας Ιωνίας

Οι γυναικοκτονιες, δεν γεννιούνται στο κενό

Άλλη μία γυναίκα νεκρή. Άλλη μία ζωή κομμένη βίαια στη μέση. Άλλη μία οικογένεια διαλυμένη. Άλλα δύο παιδιά που θα μεγαλώσουν ορφανά κουβαλώντας ένα τραύμα που δεν χωρά σε λέξεις.

Στην Καλαμάτα, μια γυναίκα μόλις 39 ετών δολοφονήθηκε μέσα στο ίδιο της το σπίτι από τον άνθρωπο με τον οποίο μοιραζόταν τη ζωή της.

Είχε προηγηθεί άγρια κακοποίηση. Φωνές, πόνος, τρόμος. Λίγα μέτρα πιο πέρα, στο διπλανό δωμάτιο, δύο ανήλικα παιδιά ανυποψίαστα αγνοούσαν ότι η ζωή τους θα χωριζόταν οριστικά σε ένα «πριν» και ένα «μετά».

Κάθε φορά που συμβαίνει μια γυναικοκτονία, η κοινωνία συγκλονίζεται. Για λίγες ημέρες τα μέσα ενημέρωσης γεμίζουν φωτογραφίες, μαρτυρίες, αναλύσεις και λεπτομέρειες.

Αναζητούμε απαντήσεις, ψάχνουμε κίνητρα, εξετάζουμε το παρελθόν του δράστη. Και συχνά, μέσα σε αυτή την ασταμάτητη ροή πληροφοριών, χάνεται η ουσία.

Χάνεται το γεγονός ότι ένας άνθρωπος δολοφονήθηκε, επειδή κάποιος άλλος πίστεψε ότι είχε δικαίωμα πάνω στη ζωή του. Δεν ήταν λοιπόν μια «κακή στιγμή».

Δεν ήταν μια «οικογενειακή τραγωδία».

Δεν ήταν «έγκλημα πάθους». Οι λέξεις έχουν σημασία. Και όταν επιλέγουμε λέξεις που εξωραΐζουν τη βία, στην πραγματικότητα μειώνουμε το μέγεθος του εγκλήματος.

Για δεκαετίες, οι κοινωνίες μας έμαθαν να βλέπουν τη βία κατά των γυναικών μέσα από ένα παραμορφωτικό φακό. Η ζήλια παρουσιάζεται ως απόδειξη αγάπης.

Η κτητικότητα ως ενδιαφέρον. Ο έλεγχος ως προστασία. Η επιμονή ως ρομαντισμός. Και πολλές γυναίκες μεγάλωσαν ακούγοντας ότι η αγάπη οφείλει να είναι απόλυτη, αποκλειστική, ακόμα και ασφυκτική.

Όμως η αγάπη δεν πληγώνει. Δεν ταπεινώνει. Δεν απειλεί. Δεν φοβίζει.

Η βία δεν γεννιέται τη στιγμή που σηκώνεται ένα χέρι ή που κρατιέται ένα μαχαίρι. Έχει προηγηθεί μια μακρά διαδρομή. Ξεκινά από τον έλεγχο. Από τις απαγορεύσεις.

Από τις προσβολές που παρουσιάζονται ως αστεία. Από την απαίτηση να δίνει κάποιος λογαριασμό για κάθε του βήμα. Από τη σταδιακή απομόνωση του θύματος από φίλους, συγγενείς και ανθρώπους που θα μπορούσαν να το στηρίξουν.

Και το πιο επικίνδυνο είναι ότι πολλές από αυτές τις συμπεριφορές εξακολουθούν να αντιμετωπίζονται ως φυσιολογικές.

Πόσες φορές έχουμε ακούσει τη φράση «ζηλεύει επειδή σε αγαπάει»; Πόσες φορές θεωρήσαμε ασήμαντο το να απαιτεί κάποιος τους κωδικούς του κινητού του συντρόφου του; Πόσες φορές ακούσαμε μια γυναίκα να περιγράφει ελεγκτικές συμπεριφορές και της απαντήσαμε ότι «έτσι είναι οι άντρες»;

Οι γυναικοκτονίες δεν γεννιούνται στο κενό. Αναπτύσσονται μέσα σε ένα περιβάλλον όπου η ανισότητα, η ανοχή στη βία και η κουλτούρα του ελέγχου συνεχίζουν να βρίσκουν χώρο για να επιβιώνουν.

Γι’ αυτό κάθε γυναικοκτονία δεν αφορά μόνο τον δράστη. Αφορά το κοινωνικό πλαίσιο μέσα στο οποίο αυτή η βία καλλιεργείται, δικαιολογείται ή αγνοείται. Πίσω από κάθε υπόθεση υπάρχει μια γυναίκα με όνειρα, σχέδια, αγωνίες και ανθρώπους που την αγαπούσαν.

Μια γυναίκα που δεν γεννήθηκε για να γίνει τίτλος είδησης. Δεν γεννήθηκε για να γίνει στατιστικός αριθμός.

Η Βασιλική. Η Ελένη Τοπαλούδη. Η Γαρυφαλλιά. Η Κυριακή. Η Καρολάιν. Η Ανκελέιντα. Η Δώρα. Και τόσες ακόμη γυναίκες που δεν πρόλαβαν να ζήσουν τη ζωή που δικαιούνταν.

Κάθε όνομα κρύβει μια ιστορία που διακόπηκε βίαια. Μια οικογένεια που έμεινε πίσω να ψάχνει απαντήσεις. Ένα παιδί που δεν θα ξαναδεί τη μητέρα του. Μια μάνα που θάβει το παιδί της. Έναν κύκλο ανθρώπων που θα αναρωτιέται για πάντα αν υπήρχε κάτι που θα μπορούσε να είχε γίνει διαφορετικά.

Και όσο εμείς θρηνούμε, κάποιοι εξακολουθούν να αναρωτιούνται αν χρειάζεται ο όρος «γυναικοκτονία».

Χρειάζεται. Όχι για να χωρίσει την κοινωνία σε στρατόπεδα. Αλλά για να περιγράψει μια πραγματικότητα που έχει συγκεκριμένα χαρακτηριστικά.

Για να αναγνωρίσουμε ότι πολλές γυναίκες δολοφονούνται ακριβώς επειδή είναι γυναίκες, επειδή διεκδίκησαν το δικαίωμα να φύγουν από μια σχέση, να πουν «όχι», να ορίσουν οι ίδιες τη ζωή τους.

Το ζήτημα δεν είναι μόνο ποινικό. Είναι βαθιά κοινωνικό.

Χρειαζόμαστε αυστηρούς νόμους, αλλά χρειαζόμαστε και πρόληψη. Θέλουμε προστασία των θυμάτων, αλλά και εκπαίδευση των νέων ανθρώπων. Δομές υποστήριξης, γρήγορη ανταπόκριση στις καταγγελίες και θεσμούς που δεν θα αφήνουν καμία γυναίκα μόνη απέναντι στο φόβο.

Πάνω απ’ όλα, όμως, χρειαζόμαστε μια κοινωνία που θα μάθει να αναγνωρίζει τα σημάδια πριν να είναι αργά. Μια κοινωνία που δεν θα αμφισβητεί το θύμα. Που δεν θα αναζητά ελαφρυντικά για τον θύτη. Που δεν θα περιμένει το αίμα για να κινητοποιηθεί.

Γιατί η αλήθεια είναι σκληρή: κάθε γυναικοκτονία αποτελεί μια συλλογική αποτυχία. Αποτυχία να προστατεύσουμε. Αποτυχία ν’ ακούσουμε. Αποτυχία να παρέμβουμε εγκαίρως.

Η Βασιλική δεν είναι απλώς άλλη μία είδηση που θα ξεχαστεί σε λίγες ημέρες. Είναι μια υπενθύμιση ότι πίσω από τους αριθμούς υπάρχουν άνθρωποι. Ότι πίσω από κάθε γυναικοκτονία υπάρχει μια κραυγή που κάποια στιγμή δεν ακούστηκε.

Και ίσως η μεγαλύτερη ευθύνη όλων μας είναι να φροντίσουμε ώστε η επόμενη κραυγή να μην χαθεί ξανά μέσα στη σιωπή.

Γιατί καμία γυναίκα δεν πρέπει να πληρώνει με τη ζωή της το δικαίωμα να είναι ελεύθερη. Και γιατί η κοινωνία που θα ανεχτεί τη βία απέναντι στις γυναίκες, αργά ή γρήγορα, θα βρεθεί αντιμέτωπη με τη βία απέναντι στην ίδια της την ανθρωπιά.